تاریخچه مجلات ریاضی ایران

تاریخچه مجلات ریاضی ایران

بنا به گفته پژوهشگر تاریخ ریاضیات، آقای پرویز شهریاری، اولین مجله ، مجله‌ای با نام “حل‌المسائل ریاضی” قدیمی‌ترین نشریه ریاضی ایران است که شامل حل مسائل شاخه‌های مختلف ریاضی بوده و با رهنمودهای آقای «ناصر هورفر» انتشار می‌یافت. جلد اول این مجله در ۱۵ دی ماه ۱۳۰۶ شمسی، در مطبعه نهضت شرق تهران به چاپ رسیده و در اوّل و پانزدهم هر ماه منتشر می‌شد. در ضمن، در این مجله بعضی از مسائل امتحانات نهایی ایران و اروپا و روسیه چاپ می‌شد. این مجله به قطع بزرگ و به خط نستعلیق و به خامه زرین خط ( خط مرحوم استاد حسین زرین خط، عضو پیشین انجمن خوش نویسان) است. در این مجله با اسامی افراد معروفی نظیر، تقی هورفر، محمدعلی مجتهدی، غلامحسین مصاحب، محمود مهران و محسن هشترودی روبه‌رو می‌شویم.

stack-of-journals-final

دومین نشریه، مجله ریاضیات «عالی و مقدماتی» بود که جلد اول آن در سال ۱۳۰۹ در تهران به چاپ رسید. دکتر مصاحب مدیر مسؤول و مؤسس آن بود. مجله در اوّل و پانزدهم هر ماه با چاپ در مطبعه علمی منتشر می‌شد و وجه اشتراکش سالیانه از ۲۵ تا ۴۰ قران (برای محصّلان ۱۰ قران) بود.

نشریه سوم، «گاهنامه» بود که زیر نظر آقای «هورفر» نوشته می شد و نخستین شماره آن در سال ۱۳۱۰ چاپ ‌شد. گاهنامه یعنی سالنامه و تقویم، اگر چه گاهنامه، نشریه ریاضی نبوده ولی بخشی از آن به معرفی ریاضیدانان ایرانی اختصاص داشت. در پایان گاهنامه، برخی از رساله‌های ریاضی ترجمه می‌شد و برخی از سندهای علمی مربوط به دانشمندان ایرانی درج می‌گردید. در ضمن، گاهنامه ظاهراً فقط سه سال منتشر شده است.

چهارمین نشریه، «سخن ادبی» با همکاری پرویز شهریاری به طبع می‌رسید و بارها بحث هایی درباره آموزش ریاضی در آن آمده است.

پنجمین نشریه، «سخن علمی» به سردبیری آقای پرویز شهریاری بود که نخستین شماره آن در سال ۱۳۴۲ در تهران به چاپ رسید. مطالب و مقالات این مجله به‌طور کلی پیرامون علم و مباحث مرتبط با آن بود. ولی چون سردبیر این مجله آقای شهریاری بود، مطالبی درباره ریاضی و آموزش ریاضی در آن نوشته می‌شد.

ششمین نشریه، «مجله یکان» بود که در بهمن ماه ۱۳۴۲ پا به عرصه مطبوعات ایران گذاشت. عنوان کامل مجله «یکان مجله ریاضیات» بود و آقای عبدالحسین مصحفی صاحب امتیاز، مدیر و سردبیر مجله بودند. بهای هر شماره ۲۰ ریال بود و هر ماه یک‌بار منتشر می‌شد. در این مجله با اسامی افراد معروفی نظیر دکتر محسن هشترودی، احمد بیرشک، حسین آزرم، غلامرضا مسجدی، پرویز شهریاری، محمد حسن رزاقی رو به ‌رو می‌شویم. آخرین شماره این مجله (۱۱۸) در سال ۱۳۵۶ به چاپ رسید.

هفتمین نشریه، «مجله آشتی با ریاضیات» در بهار سال ۱۳۵۶ به سردبیری آقای شهریاری توسط دانشگاه آزاد آن روز پا به عرصه مطبوعات ایران گذاشت. دو رکن اساسی این مجله، پرداختن به تاریخ ریاضیات و کاربرد ریاضیات است. این مجله در شماره ۲۰ تعطیل شد.

هشتمین نشریه، «مجله آشنایی با ریاضیات» در سال ۱۳۶۴ و به دنبال آشتی با ریاضیات پا به عرصه مطبوعات گذاشت و تقریباً ۸۰ شماره از این دو مجله منتشر شد. این مجله تا سال ۱۳۷۲ چاپ می‌شد.

نهمین نشریه، «مجله رشد آموزش ریاضی» است که اولین شماره آن در سال ۱۳۶۳ چاپ شد. این مجله فصلنامه است و بیشتر مخاطبان آن دانشجویان تربیت معلم و معلم‌های ریاضی هستند.

دهمین نشریه، «جنگ ریاضی» است که تاکنون ۱۰ شماره از آن به سردبیری آقای بهزاد منوچهریان به چاپ رسیده است.

یازدهمین نشریه، «مجله ریاضی برهان» است که در سال ۱۳۷۰ به سردبیری آقای امیری کار خود را آغاز کرد و بیشتری مخاطبان این مجله دانش‌آموزان دوره متوسطه و پیش‌دانشگاهی و معلم های ریاضی است. در کنار این مجله، در سال ۱۳۷۰، مجله ریاضی برهان راهنمایی، ابتدا به سردبیری آقای حمیدرضا امیری و سپس به سردبیری آقای خسرو داوودی به طبع رسید. این دو مجله توسط انتشارات مدرسه، وابسته به آموزش و پرورش منتشر می شد، اما اکنون دفتر انتشارات کمک آموزشی سازمان پژوهش و برنامه ریزی درسی عهده دار نشر آن است.

از نشریه‌های دیگر ریاضی می‌توان «نشریه ریاضی» «بولتن‌ها و خبرنامه‌های انجمن ریاضی ایران»، مجله گنجینه‌ (انتشارات فاطمی) و «نشریه‌ها و مجله‌های ریاضی مرکز تحقیقات معلمان» نام برد.

از ویژگی های آموزش از طریق مجله‌های آموزشی ریاضی، در دسترس بودن و فاصله کوتاه زمانی در چاپ آنهاست. بنابراین همواره با سرعت می‌توان تازه‌ترین روش های آموزشی و مطالب ریاضی را به مخاطبان منتقل کرد. و نیز می‌توان مخاطبان را در جریان آخرین دست‌آوردها، کنفرانس ها و رویدادهای مهم ریاضی قرار داد.

•در حال حاضر، معمولاً تیراژ کتاب های ریاضی ۵ الی ۱۰ هزار نسخه است. در صورتی که مجله‌های ریاضی تیراژ بالاتری دارند و در نتیجه طیف وسیعتری از مخاطبان را‌‌پوشش‌می‌دهند.
• از ویژگی های دیگر مجله‌های ریاضی، تشویق خوانندگان و به کار گرفتن استعدادهاست. گردانندگان مجله می توانند حتی با ذکر یک اسم ، چاپ یک مسأله یا چاپ یک مقاله، محرکی مفیدی برای معلمان و حتی دانش آموزان باشند. این امر بارها تجربه شده و در نامه‌هایی که به دفتر مجله ارسال می‌شود، این‌گونه مطالب بسیار به چشم می‌خورد.
• گاهی اوقات کتاب های درسی به دلیل محدودیت تعداد صفحات مطالب را به شکل خیلی فشرده عنوان می‌کنند و در نتیجه کمبودهایی در کتاب های درسی به چشم می‌خورد که مجله‌های ریاضی با چاپ مقالاتی مستقل یا دنباله‌دار، می‌توانند آنها را پوشش دهند. بعضی از کاربردهای ریاضی مرتبط با رئوس مطالب درسی، باید در مجله مطرح گردد، تا دانش‌آموز هم مفاهیم درس را عمیق تر درک کند و هم بداند که ریاضی به‌ چه دردی می خورد.
• مجله ریاضی می توانند شامل تاریخ و فلسفه ریاضی و سرگرمی های ریاضی باشد، تا خلأهای موجود در کتاب های درسی را از این طریق جبران کند.
• کار دیگر مجله، آشنایی مخاطبان علاقه‌مند با نظریه‌ها و شاخه‌های جدید ریاضی و آخرین دستاوردهای جهانی است.
• آگاه کردن مخاطبان از فهرست موضوعی آخرین کنفرانسها و رویدادهای ریاضی در داخل و خارج از کشور.
این‌که آیا مجله‌های ریاضی تا چه حد رسالت خود، یعنی نقش معلم‌گونه خود را توانسته‌اند ایفا کنند، سؤالی است که مخاطبان مجله بهتر و دقیقتر می‌توانند به آن پاسخ بدهند و در واقع بهترین الگوها و خط‌مشی‌ها از همین بازخوردها به دست می‌آیند و همواره مجله‌های ریاضی و دست‌اندرکاران آنها را مجاب می‌کند که در معرض نظرخواهی و ارزشیابی قرار بگیرند.

به اعتقاد ما یکی از عامل های مؤثر در پیشرفت و پیشبرد اهداف آموزشی، رقابت سالم و سازنده است و این امر در مورد مجله‌های ریاضی و چاپ مقالات از طرف مؤلفان و مترجمین نیز صادق است. لذا اگر تعداد مجله‌های ریاضی در مقاطع مختلف بیشتر باشد، این رقابت بیشتر خواهد شد و بی‌تردید کیفیت کار بالا خواهد رفت.

مطالب مشابه
ارسال دیدگاه جدید
شما میتوانید نظر و پیشنهاد خود راجب سایت و مطلب را برای ما ارسال کنید.

دیدگاهی ارسال نشده است!